نفس است و نفس حقيقت حروف بيست و هشتگانه ، و از امتزاج و نسب حروف كلمات تحقق مىيابد . پس نسبت نفس انسانى به وجود عام به طريق تطابق نسختين تمام باشد . و از جمله وجوه تطابق دم به وجود اين است كه همچنانچه وجود عام به هويت ذاتيه كه احديت جمع است و مركزيت لازم او ظهور و سريان دارد ، دم نيز به حرفها كه مبدأ لفظ هويت است و مركز مراتب نه‌گانه عددى « 1 » و جامع حضرات كليهء خمسه ، جريان دارد و صورتها همان صورت دايرهء نوريه است كه از تلمع نقطهء هويت غيبيه ارتسام مىيابد . لهذا در زبان عرب كه اتمّ لغات است ، ضمير غايب البته مصدّر به حرف هاء است و لفظ ها كلمهء تنبيه است . و فيه غنية لمن تفطّن . و هرگاه كه دايره‌ها كه عددش « 2 » پنج است به ظهور لفظى معتبر شود ، يعنى ، الف كه تعيّن اوّل است با او مأخوذ گردد ، شش مىشود كه عدد 4 حرف واو است . و از حروف دواير و الفش ظاهر و اشاره به وجود انسان كامل از چند وجه : يكى آنكه اوّل و آخر الف مساوى هاء ملفوظى است كه هويت غيبيه است با تعيّن الفى كه اشاره به حقيقت انسانى است . « نحن السابقون اللاحقون » « 3 » . باز محيط تعيّن الفى است به حسب لفظ ، همچنانچه انسان محيط وجود عام است و در وجود « واو » هيچ‌چيز نيست الّا همان هويت و تعيّن آن . و باز مخارج جميع حروف به حسب كليت پنج است مطابق حضرات خمسهء وجوديه . اوّل ، باطن قلب كه نسخهء مرتبهء غيب است و مقابل آن ، مرتبهء شفتين است كه نسخهء مرتبه شهادت است و سه ، مرتبهء متوسط صدر است و حلق و حنك كه نسخهء عالم سه‌گانه است كه به يك طريق عالم جبروت و عالم تجرد و عالم مثال باشد و همچنانچه موجودات ، البته بر بعضى از اين مراتب كليه خمسه گذر دارند تا به وجود آيند ، حروف نيز البته بر بعضى از اين مخارج كليهء خمسه گذر دارند . و همچنانچه انسان كامل بر جميع

--> ( 1 ) . مج : عددى غيبيه ارتسام مىيابد . ( 2 ) . اساس : عودش . ( 3 ) . صحيح بخارى ، ج 1 ، ص 36 ، 104 و ج 4 ، ص 95 ، 121 . الاسفار الاربعة ، ج 8 ، ص 350 . شرح اصول الكافى ، صدر الدين شيرازى ، ص 321 .